Tarih ve zaman
Tarih ve Zaman: Tarihin Konusu ve Diğer Bilimler
1. Aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin doğrudan inceleme alanına girmez?
2. Bir tarihçi, Göktürk Devleti'ni araştırırken Orhun Yazıtları'nı esas almış, günümüzde yazılmış eserlerden de yararlanmıştır. Bu tarihçinin esas aldığı kaynak için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
3. Bir tarihçi, incelediği bir fermanın sahte olup olmadığını ve yazarının taraflı davranıp davranmadığını araştırmaktadır. Tarihçinin yaptığı bu iş, tarih araştırmasının hangi aşamasıdır?
- Konudan
Tarihin konusu, zaman içindeki insan faaliyetleri, bu faaliyetlerin ortaya çıkardığı eserler ve değişimlerdir. Tarihçi yer ve zaman belirtir, neden sonuç ilişkisi kurar, belgelere dayanır.
- Tuzak
İnsanın olmadığı bir doğa olayı (ıssız adada yanardağ patlaması, dinozor fosili) tek başına tarihin konusu değildir. Doğa olayı insan hayatını etkilediğinde (Vezüv ve Pompei) tarihe girer.
- Konudan
Olay kısa sürede olup biter, başı ve sonu bellidir (1453 İstanbul'un fethi). Olgu uzun sürede oluşur, başı ve sonu tek bir tarihle gösterilemez (Türklerin İslamiyet'i kabulü).
- Konudan
Kaynak türleri: yazılı (kitabe, ferman, mektup, kitap), sözlü (destan, efsane), görsel (resim, fotoğraf) ve maddi kalıntılar (çanak, alet, sikke, kemik).
- Konudan
Birinci el kaynak o dönemden kalandır: Orhun Yazıtları, o çağın sikkesi, tableti, fotoğrafı, günlüğü. İkinci el kaynak sonradan, birinci el kaynaklara bakılarak yazılan kitap ve makaledir.
- Konudan
Tarih araştırmasının beş aşaması (5T): tarama (kaynakları toplama), tasnif (sınıflandırma), tahlil (çözümleme), tenkit (güvenilirliği sınama), terkip (birleştirip yazma).
- Konudan
Tarihte deney ve gözlem yapılamaz, olaylar aynen tekrarlanmaz. Yeni bir belge ya da teknoloji (ör. Tutankamon mumyasının tomografiyle incelenmesi) bilgileri değiştirebilir.
- Ezber kodu
Yardımcı bilimler: Nümizmatik = nakit (sikke); Epigrafya = taşın üstündeki yazı (kitabe); Paleografya = paleo eski + grafya yazı (eski yazıları çözer, Rosetta Taşı ile hiyeroglif); Diplomatik = devlet belgesi; Kronoloji = zaman sırası; Antropoloji = insan.
- Tuzak
Yazının ve paranın olmadığı dönemleri paleografya, epigrafya, nümizmatik ya da diplomatik araştıramaz; arkeoloji ve antropoloji devreye girer. Tarih yalnızca sosyal bilimlerden değil, fen bilimlerinden de (karbon on dört, tomografi) yararlanır.
